Hoofdstuk 1 VERANTWOORDING

Marleen Jonker
Twee jaar geleden raakte ik in de ban van het instrument enneagram als een procesmodel voor persoonlijke ontwikkeling. Ik had toen al aardig wat therapie en bewustzijnstraining achter de rug. Wat mij het meest trof, was de volledigheid en de interne samenhang van de persoonsbeschrijvingen. Voor het eerst kreeg ik een duidelijk zicht op waarom ik de dingen deed die ik altijd had gedaan en hoe. Het verduidelijkte direct mijn relatie met mezelf, met anderen en met het leven.
Toen ik mij verder ging verdiepen, werd ik geraakt door de schoonheid van de interne dynamiek van het enneagram als model en de mogelijkheden die het biedt om op alle niveaus van persoonsontwikkeling in te kunnen steken om te komen tot oplossing van interne conflicten en tot persoonlijke groei. Het enneagram is tevens een model dat hulp biedt bij zingevingvragen of bij spirituele ontwikkeling.

Binnen reguliere therapie heb ik ervaren dat zingevingsvragen niet aan de orde waren of dat de therapeut mijn vragen op het gebied van spiritualiteit smalend afdeed met de term spiritisme.
Ik ben ervan overtuigd dat mensen op enig moment in hun ontwikkeling vast kunnen lopen op een belangrijk levensgebied. Het enneagram is dan een instrument om zowel interpersoonlijke conflicten als ook levensbeschouwelijke en zingevingsvragen op een adequate manier te behandelen.

Joop Smulders
Vanaf het moment dat ik in aanraking kwam met het Enneagram ben ik gegrepen door de helderheid, de structuur en in wezen de eenvoudige logica waarmee dit instrument de mens in al zijn doen en laten duidelijk maakt. Het is een heldere theorie over persoonlijkheidsstructuren, over EGO, over karaktervorming en karakteruiting die de wereld van de menselijke ervaringen, het menselijk reageren en het menselijk gedrag helpt duidelijker te maken. Het Enneagram geeft ons inzicht in onze afweermechanismen waarmee we te vaak in een illusoire wereld leven, waarmee we ideeën en gevoelens over de werkelijkheid verwarren met de werkelijkheid zelf.
In mijn ontwikkeling liep ik telkens weer op tegen het probleem dat mensen anders waren dan ik, ze reageerden anders, dachten anders maar vooral waren hun emoties en reacties zo anders. Totdat ik ontdekte dat ik volgens de indeling van het Enneagram een type 8 ben en ik daarin ontdekte wat mijn primaire emotionele gerichtheid was om het leven als mijn illusie in stand te houden. Ruzies, onenigheid, dagindelingen, gevoelens ten opzichte van mensen, mijn continue wantrouwen, ervaringen met leidinggevenden, werkdrift, wijze van communicatie, afhankelijkheid in relaties, levenslust et cetera vielen op hun plaats in de heldere verklaringen van het psychologische model van het Enneagram.
Het Enneagram heeft mij geholpen om meer inzicht te krijgen in mezelf en in anderen en helpt mij nu om cliënten snel en doeltreffend te diagnosticeren, te begeleiden in hun therapeutisch proces en om cliënten naar de zonsopgang van hun mogelijke persoonlijke groei te laten kijken.

Verantwoording van de aanpak
Vanuit onze gezamenlijke passie voor het enneagram en haar toepassingsmogelijkheden, gebruiken wij inmiddels het enneagram bij onze trainingen, binnen therapie en binnen ons eigen proces van persoonlijke groei en natuurlijk binnen de relatie.

Ik (Marleen) was vanuit mijn zes structuur op zoek naar het ultieme model van therapeutische aanpak en het ultieme schema, waarin de werking en de gelaagdheid van het enneagram in een opslag duidelijk zou worden.

Ik (Joop) zag in de gelaagdheid van de afweermechanismen van Ingeborg Bosch de fascinerende verduidelijking van de afdaling in de 9 ontwikkelingsniveaus van een Enneatype en de verstarring rondom het ego en het superego. Dit samenbrengen in een helder werkbaar model was en is nog steeds een grote uitdaging voor mij.

Wij wilden dit beide combineren in een werkstuk. Toen Ronald in de lessen therapeutisch proces ineens de conflictdriehoek introduceerde, zag ik direct dat dit de basis zou kunnen zijn voor het ultieme model. Ik had geprobeerd dat model vorm te geven op grond van cirkels in plaats van een driehoek en ik kwam er niet helemaal uit.
Joop en ik besloten samen het werkstuk te maken. De gezamenlijke basis en uitgangspositie is ons beider kennis van in ieder geval het gedachtegoed van Riso/Hudson en Maitri. Dit ligt ten grondslag aan het gehele werkstuk. Joop heeft zich vervolgens verdiept in de ontwikkelingspsychologische kant en de afweermechanismen, ik heb mij verder verdiept in conflicttheorie.
Het resultaat is een samenvoeging van beiden en van ons gezamenlijke denkproces. De problematiek is behoorlijk ingewikkeld dus in het kader van de toegankelijkheid, de duidelijkheid en de leesbaarheid, heb ik (Marleen) het stuk geredigeerd. Hierdoor is in principe niet meer terug te herkennen welk deel door wie is verzorgd. Deze keuze hebben wij op grond van voorstaande bewust gemaakt.

Het enneagram kan een inzicht bieden dat elke keer weer verassend is en steeds dieper gaat. Dit werkstuk is de weerslag van het niveau van inzicht dat wij op dit moment hebben.

Wij hebben veel gebruikt maar ook veel weggelaten. Om de verhaallijn helder te houden, hebben wij ons steeds proberen te beperken tot die onderdelen uit het enneagram, die een directe relatie hebben met ons betoog.
Dit betekent dat wij ook veel verbanden en eventueel toevoegende, uitbreidende of verduidelijkende elementen hebben weggelaten.
Enkele voorbeelden hiervan zijn: het spirituele niveau en de egovorming als gevolg van het proces van verlies van essentie. De interne dynamiek binnen het enneagram w.o. integratie en desintegratierichting, de relatie tussen de centra en de Horneyviaanse groepen, De dominante affectgroepen uit de objectrelatietheorie enz.

Voor wat betreft de therapeutische aanpak hebben we geprobeerd aan te tonen hoe het model zou kunnen werken binnen therapie. Dit is in het kader van het onderwerp en de beperking van het werkstuk geen uitgebreide stapsgewijze therapiemethodiek geworden. Wij gaan er in ieder geval voor onszelf mee door om het model in de praktijk te testen en uiteindelijk aan te vullen tot een overkoepelend model voor een behandelplan, waarbij ieder onderdeel apart kan worden uitgelicht en in relatie met de enneatypen verder praktisch kan worden uitgewerkt.

Wij hebben erg veel plezier gehad bij het denken over en het maken van dit werkstuk en wij hopen dat dit zijn weerslag heeft op de lezer.